بندهای تاریخی

بند امیر شاه

بند امیرشاه یکی از جاذبه های بکر شهر بیرجند است که در فاصله ی 2 کیلومتری جنوب غرب بیرجند و در رشته کوه های باقران قرار گرفته است. این بند متعلق به عصر قاجار بوده که در زمان سلطنت امیرشوکت الملک علم برای ذخیره سازی آب و جلوگیری از سیلاب احداث شده است. رودخانه های فصلی همراه با چندین آبراه همراه با درختان سرسبز میوه ای و غیر میوه ای به جذابیت این منطقه افزوده است. منطقه کوهستانی بند امیرشاه بیرجند همواره مورد استقبال کوهنوردان نیز قرار می گیرد. پس اگر قصد کوهنوردی دارید، این منطقه می تواند یکی از بهترین انتخاب های شما باشد. جاده مارپیچی و آسفالت بین کوه ها نیز امکان صعود به قله کوها با وسایل نقلیه را نیز فراهم نموده است. بند عمرشاه جزو آثار به ثبت رسیده ملی ایران به شمار می آید.
در ساخت این اثر تاریخی از مصالحی چون آجر، سنگ و ملات ساروج بکار گرفته شده است. بند امیرشاه از لحاظ مهندسی و طراحی، جزو سدهای هم پایه ای و قوسی بشمار می آید. این اثر تاریخی به مرور زمان دچار فرسایش شده و بنابراین در دوره های مختلف مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. در سال 1367، بعد از بازسازی توسط جهاد کشاورزی استان، نمای تاریخی آن کمی مخدوش گردید. طول تاج این بند برابر بیست و هفت متر، ارتفاع دیواره ی آن برابر سیزده متر و عرض آن چهل و شش متر می باشد. در زمان سلطنت امیرشوکت الملک علم به منظور ذخیره سازی آب و جلوگیری از سیلاب ها، بندهای دیگری به نام های بند دره و بند النگ نیز احداث گردیده است.
بند امیرشاه حدود 200 سال قدمت دارد و مانند بند دره علاوه بر دارا بودن ارزش تاریخی، جزو مکان های گردشگری و تفریحی بیرجند بشمار می آید.

بند دره

اين بند تاريخي در منطقه‌اي كوهستاني از رشته كوه باقران قرار گرفته است. وجه تسميه اين بند احتمالاً بعه خاطر گذشتن آب اين سد از روستاهاي دره بالا و پايين مي‌باشد. منطقه نمونه گردشگری بند دره بیرجند یکی از مهمترین بندهای تاریخی و وسیعترین بند کوهستانی این شهر بشمار می آید که در سال 1294 هـ. ق به فرمان امیر شوکت الملک احداث گردید. قدمت این اثر تفریحی و تاریخی به اواخر عصر زندیه و اوایل عصر قاجاریه می رسد. این سد همانند شیارهای واقع در کوه، در بهترین موقعیت مکانی دره پایین روی طبقات رسوبی سطح رودخانه ساخته شده است. در ساخت بند دره از آجر، سنگ و ملات آهک و ساروج استفاده شده و نمای بیرونی آن از آجر تشکیل شده است. دیوار این بند از سطح دره دارای ارتفاع نزدیک به 15 متر طول و 35 متر عرض بوده که بین 3 تا 5 متر متغیر می باشد. برای استحکام بیشتر دیواره ی سد، پشت بند بزرگی ساخته شده و در مرکز دیواره، محفظه ای چاه مانند وجود دارد که در هر 100 سانتی متر ارتفاع به سمت بند دریچه ای جهت راه یافتن به داخل بند قرار دارد. ساختمان بند با مصالحي چون سنگ‌هاي شكسته شده كوهها و آجرهاي 20 سانتيمتري مربع شكل با آهك و در بعضي نقاط با ساروج احداث شده است كه با توجه به گذشت زمان مقاومت خوبي از خود نشان داده است. اين بند يك سازه وزني بوده و جهت تقويت ديواره‌ي بند، پشت بند عظيمي احداث شده است. در وسط ديواره بند يك محفظه‌اي عمودي به شكل چاه وجود دارد كه در هر يك متر ارتفاع به سمت بند سوارخي ( دريچه‌اي ) تعبيه شده كه به داخل بند راه دارد.
این سد در 5 کیلومتری انتهای خیابان مدرس بیرجند در میان رشته کوه باقران قرار گرفته و به علت آن که آب بند از دره بالا و پایین عبور می کند به این نام شهرت یافته است.  کوهستانی بودن منطقه موجب شده که بند دره همواره مورد توجه و استقبال کوهنوردان قرار گرفته و به دليل خوش آب و هوا بودن منطقه با توجه به اقليم گرم و خشك بيرجند و چشمه آبی که از دل کوه می جوشد نیز توجه گردشگران و حتی مردم شهر را به خود جلب کرده است و مي‌تواند جاذبه مناسبي براي اهالي و ديگران داشته باشد. مرمت و تعمير و رسوب‌پردازي از بستر رودخانه و رشد درختان ريشه‌دار و بته‌ها اين بند قديمي بيرجند را نجات مي دهد. این اثر جزو آثار به ثبت رسیده ملی ایران محسوب می شود.