X
تبلیغات
خراسان جنوبي اي ديار علم و فرهنگ و هنر اي سرزمين طلاي سرخ هميشه پاينده و سربلند باشي بيرجند نگين كوير - شهرستان خوسف

 

آرامگاه ابن حسام

 

در منابع تاریخی از خوسف با عناوین زیر یاد شده است ‌: ‌جوسف ‌، جسف ‌، خسف ، خسب و خوسف ، خسف به معنای زمین گود و خوسف به معنای پوشیده بودن كه هر دو معنی برای خوسف صادق است در كتب تاریخی متعدد نامی از خوسف هر چند به صورت‌های مختلف برده شده است كه دلالت بر اهمیت و اعتبار این شهر در دوره‌های مختلف دارد . خوسف در ٣٥ كيلومتري جنوب غربي بيرجند قرار دارد كه از شمال به شهرستان سرايان، از شرق به بخش مركزي بيرجند و سربيشه، از غرب به استان يزد و از جنوب به نهبندان و كرمان محدود است. اين شهر داراي طول جغرافيايي 47-32 و ارتفاع 1300 متر از سطح دريا مي باشد. از نظر تقسيمات كشوري اين بخش داراي ٤ دهستان خوسف، براكوه، ماژان و قلعه زري با بيش از٦٥ روستاست و با وسعت ١٣ هزار و١٤٤ كيلومتر مربع يكي از قديمي ترين وبزرگ ترين بخش هاي استان با سابقه ٦٠ سال بخشداري مي باشد.بخش خوسف درمسير ارتباطي شرق كشور با استان هاي كرمان،يزد،اصفهان،تهران و جنوب جاده ترانزيتي بندر عباس به خراسان جنوبي و افغانستان قرار دارد و دروازه ورودي به خراسان جنوبي از سمت جنوب غربي است.پيشينه تاريخي آن به دوران قبل از اسلام بر مي گردد و به دليل موقعيت خاص از گذشته هاي دور به عنوان هسته اي از تجمع انساني دركوير خراسان مطرح است وسنگ نگاشته هاي باستاني و آثار و نقوش بر جاي مانده در كال جنگال واقع در دامنه كوه هاي «رچ»دليل قدمت اين منطقه است.علاوه براين مسجد جامع خوسف كه درقرن اول هجري ساخته شده و در كتاب هاي تاريخي با واژه هاي «خسف»،«خست»،«خوصف» و «خوسف» آمده و در كتاب نزهة القلوب حمد الله مستوفي از خوسف تحت «معظات بلاد قهستان» و در رديف تون (فردوس)، قاين و جنابذ(گناباد) نام برده شده است.از اماكن تاريخي خوسف مي توان به مسجد جامع،آرامگاه ابن حسام،آسياب هاي آبي، قلاع مختلف،مزار شاه سليمان علي، مزارنصرآباد (سلطان ابوالقاسم بن موسي بن جعفر) ،پشته هزار قدم آب انبارها و منازل قديمي آن اشاره كرد.از مزار گردشگري منطقه نيز علاوه بر اماكن تاريخي مذكور مي توان به آبگرم لوت كه در٧٥ كيلومتري جنوب شرقي بخش خوسف قرار دارد، اشاره كرد كه به دليل داشتن آب معدني و گرم براي امراض پوستي و... مفيد است ودر تمام ايام سال پذيراي مسافران وگردشگران زيادي از ديگر نقاط استان مي باشد. وجود بافت قديمي با اثار تاريخي ارزشمند از ويژگي هاي شاخص اين شهر محسوب مي شود. اين بافت كه به لحاظ موقعيت طبيعي و واقع شدن بر روي هسته مقاوم، از زمين لرزه در امان مانده يكي ازسالمترين بافتهاي تاريخي به شمار مي رود . خوسف منطقه نسبتا پر آبي است كه آب آن از نهرهايي به نام انهار خمسه (جوميان، موسيان، ترشت، كنقند و فدشك) تامين مي شود؛ هرچند كه متاسفانه در سال هاي اخير به دليل حفر بي رويه چاه هاي عميق در بالا دست رودخانه شاهرود، آب اين انهار كاهش يافته و باعث خشك شدن باغ ها و مزارع حاصلخيز منطقه شده است.اين بخش هنرمندان زيادي را درزمينه هاي مختلف موسيقي، نقاشي، خطاطي و شعر و ادب در دامن خود پرورش داده است كه هنرمنداني مانند استاد عزيز الله رفيعي،حاجي خان شكوهي،استاد حسن يزداني و جليل مالكي را مي توان نام برد.حسين رفيعي،زين العابدين مالكي،ابن حسام خوسفي،غلام حسين صميمي،عبدالحسين فرزين،مريم حقيقه،غلام حسين يوسفي(ناقوس) و محمد علي رحيمي هم ازديگر نام آوران اين منطقه در زمينه هاي نقاشي، خوشنويسي و شعر هستند.از روحانيون بنام خوسف هم مي توان به خاندان مرحوم حجت الاسلام سيد حيدرعبادي اشاره كرد.گل نرگس از قديم الايام در باغ ها ومنازل خوسف كشت مي شد وهم اكنون نيز جزو سوغات خوسف محسوب مي شود. با اين كه چند سالي است كه برخي افراد به عنوان منبع درآمد اين محصول را پرورش مي دهند ولي در هر صورت آن طور كه بايد و شايد به اين محصول بها داده نمي شود.از صنايع قديمي منطقه سفال گري (كوزه گري)روستا هاي شاهزيله(مهديه) و كوشه است كه از گذشته هاي دور شهرت داشته كه به دليل بي توجهي و دنبال نكردن اين حرفه از سوي مسئولان واهالي اين روستاها، تا حدود زيادي از رونق افتاده است.خوسفي ها در صنايع فلز كاري،حصار سنگي،ساختن تفنگ، چاقو، شمشير، قند شكن، ادوات كشاورزي هم نبوغ خاصي داشته اند و در حال حاضر بعضي آهنگري ها درحد ضرورت فعاليت مي كنند.از صنايع دستي مي توان به صنعت نساجي(توربافي) اشاره كرد كه هنوز در مناطق زيادي و به خصوص شهر خوسف پا بر جاست و بافندگان پارچه هايي همانند كرباس، سفره، لنگ، دستمال، قديفه، سارق و روفرشي مي بافند.صنعت مرغداري از صنايع جديد منطقه خوسف است و هم اكنون حدود٤٥ واحد مرغداري دراين بخش فعال است وصنايع ديگر همانند گوسفندداري، گاوداري و شتر داري هم فعاليت چشمگيري دارند.مناطق عشايري خور، نوغاب و سرو باد از مراكز مهم پرورش شتر در خوسف مي باشد ازمهم ترين معادن منطقه مي توان به معدن مس قلعه زري، سنگ، گچ، آهك و...اشاره كرد.

سنگ نگاره هاي كال جنگال

مجموعه نگاره ها در طول دره اي به همين نام در رشته كوه باقران پراكنده اند. اين نگاره ها شامل تصاوير وكتيبه هاي مربوط به دوره اشكاني مي شوند. تصوير اول شامل تصوير نبرد يك مرد پارتي با يك شير است كه كمي كوچكتر از اندازه طبيعي ترسيم شده است. در بالاي اين تصوير كتيبه اي پهلوي در دو سطر ديده مي شود تصوير دوم تصوير سر يك مرد پارتي به حالت نيم رخ است در زير اين تصويرنيز كتيبه اي پهلوي در يك سطر نگاشته شده است مهمترين بخش كتيبه ها شامل هفت سطر كتيبه پهلوي است كه برروي دو تخته سنگ كه در كنار هم قرار دارند نگاشته شده اند.

مسجد جامع خوسف

اين مسجد داراي سر در ورودي بلند با تاق جناغي وتزئينات رسمي بندي، صحن، شبستان زمستاني به نامهاي ملاعلي اكبر وحاج عبدالخالق، يك شبستان تابستاني وشبستانهاي مهتابي و خليلان است . ورودي بنا و شبستانهاي مهتابي وخليلان در دوره هاي معاصر باسازي شده اند. در جريان مرمت شبستان مسجد به بقايا وآثار مربوط به دو دوره مختلف برخورد گرديد.اين بنا مربوط به قرون اوليه اسلامي (قرن 2و3 ﻫ. ق) مي باشد.

مسجد جامع روستاي گل

اين بنا در روستاي گل واقع در 30 كيلومتري جنوب شرقي خوسف، قرار گرفته است بنا شامل سردر ورودي، دهليز شبستان ستوندار، صحن، پاياب و دو ايوان مي باشد ورودي بنا كه از لحاظ معماري وتزئينات وابسته مهمترين و با ارزشترين بخش بنا محسوب مي شود داراي تزئينات انبوه گچبري و با طرحهاي اسليمي و رسمي بندي مي باشد. شبستان بنا داراي چهار ستون چهار ضلعي به قطر حدود سيزده سانتيمتر و نه گنبد مي باشد.در دو طرف جنوب غرب و شمال شرق صحن دو ايوان قرار دارد كه داراي قوس كليل مي باشد.اين بنا برخوردار از كتيبه اي سنگي مي باشد كه در تاريخ 1191ﻫ. ق را نشان مي دهد.

آرامگاه ابن حسام خوسفي

اين بنا از نظر معماري داراي پلان چليپايي شكل و پوشش عرقچين با گنبد كلاه فرنگي مي باشد در سه طرف بنا سه طاق نما با قوس جناغي وجود داردوداخل طاق نماها پنجره هاي مشبك آجري جريان هوا را به داخل مقبره امكان پذير مي سازد از تزئينات اين بنا تزئينات رسمي بندي در گوشه ها، كتيبه موجود دور تادور پايه پوشش گنبدي، طرح هاي چليپايي پنجره هاي مشبك است، ورودي به داخل مقبره از سمت جنوب آن مي باشد. زمان احداث بنا دوره صفويه است كه در دوره قاجار تغييراتي در آن داده شده است.

خانه علوي(خوسف)

از ويژگي هاي معماري اين بنا مي توان به سردر ورودي، هشتي، دهليز، حياط، ايوان، شاه نشين،مطبخ سه دري اشاره نمود.راهروها و دالانهاي ارتباطي موجود بمنظور ارتباط اوضاع اقتصادي اجتماعيوجغرافيايي منطقه با شرايط مذكور تعبيه شده است. از جمله تزئينات اين بنا مي توان به رسمي بنديهاي ورودي و هشتي تزئينات ايوان تزئينات اطاق شاه نشين اشاره نمود كه نشاندهنده ذوق و سليقه معمار بنا است تاريخ ساخت اين بنا به دوره صفويه برمي گردد.

خانه تاجور(خوسف)

اين بنا متعلق به دوره قاجاريه مي باشد و از ويژگي هاي آن دو ورودي است. يكي از ورودي ها داراي تزئينات آجركاري دوره پهلوي و ديگري از تزئينات رسمي بندي بوده و از لحاظ معماري اصيل تر ميباشد . تزئينات بنا شامل رسمي بنديهاي ورودي ، آجركاريهاي ورودي كاربنديهاي ايوان و پنجره هاي مشبك مي باشد.

خانه خليلي (روستاي نوغاب)

اين بناي تاريخي در روستاي نوغاب در 50 كيلومتري غرب خوسف واقع است. از ويژگي هاي اين بنا سردر ورودي با طاق جناغي و تزئينات ظريف رسمي بندي در سقف، هشتي، ايوان ها، اطاق هاي تابستاني و زمستاني، مطبخ و انباري مي باشد . اين بنا كه كاملا منطبق با شرايط اقليمي و جغرافيايي منطقه ساخته شده، از بنا هاي اواخر قاجار و اوايل پهلوي به شمار
مي رود.

خانه مالكي(خوسف)

تاريخ ساخت بنا 1250 تا 1260 ﻫ. ق مي باشداين بنا در بافت قديم خوسف واقع شده است از عناصر معماري اين بنا مي توان به دهليز حياط ايوان شاه نشين، و اتاق هاي متعدد دور تادور حياط اشاره نمود . مهمترين تزئينات اين بنا نقوش اسليمي وگل گياه برسطح تويزه ها وپوشش شاه نشين مي باشد.اين بنا با شماره 3443 در فهرست آثار ملي كشور جاي گرفت .

قلعه(خوسف)

پلان اين بنا چهار ضلعي بوده ودر چهار برج در چهار گوشه آن ايجاد گرديده است. درب اصلي ورودي در ضلع غربي قرار داشته و برخوردار از فضاهاي داخلي متنوع بوده است كه اكنون آثار آن بدليل حوادث طبيعي و انساني از بين رفته است . اين بنا در زمان فرمانداري كاظم خان همزمان با حكومت نادر شاه پايه گذاري شده ودر دوره هاي بعدي گسترش يافته است .

بافت تاريخي روستاي خور

بافت تاريخي روستاي خور متاثر از شرايط اقليمي و جغرافيايي محيط خود مي باشد. خانه هاي گلي، پوشش گنبدي، حياط مركزي، بادگيرها،اطاق هاي دور تا درو حياط، هشتي ها و دهليز ها، ديوارهاي قطور حوض و باغچه وسط حياط، بصورت هماهنگ و يكنواخت از ويژگي هاي معماري خانه هاي روستايي خور مي باشد كه مطابق با اقليمي منطقه بوجود آمده است. در بافت خور بناهايي همچون قلعه،آب انبارمسجد،حسينيه، حمام و خانه هاي قديمي وجود دارد كه اكثرا متعلق به دوره صفويه است.

مدرسه ابن حسام

اين بنا از عناصر معماري ايران از قبيل سردر ورودي، دالان حياط واتاق هاي دور حياط تشكيل شده است ورودي بنا با طاق كليل مي باشد.نماي حاشيه خيابان مدرسه قاب بندي آجري و قاب هاي آجري اطراف پنجره ها مي باشد نماي داخلي حياط نيز داراي قابهاي آجري است تاريخ ساخت اين بنا بر اساس لوح موجود در سردر بنا 1260 ﻫ.ق است . اين بنا به دستور ملاعلي اكبر خوسفي و با هزينه فردي به نام آقا محمد خان بنا شده است. اين بنا در دوران پهلوي دچار تغييراتي شده است.

بافت تاريخي روستاي ماژان

بافت تاريخي روستاي ماژان يكي از بافت هاي بسيار مهم شهر خوسف به شمار مي رودكه تاكنون توانسته است از صدمات ناشي از حوادث طبيعي و عوامل انساني بدور بماند، حفظ ارزشهاي معماري با استفاده از مصالح بومي بر اهميت آن افزوده است . بافت تاريخي روستاي ماژان بدليل همگوني با طبيعت وآب و هواي منطقه ساليان زيادي پا برجا مانده و هم اكنون نظر هر بيننده اي را به خود جلب مي نمايد.

هنرهاي سنتي

هنرهاي سنتي خوسف عبارتند از: پارچه بافي( تون بافي) ، سفالگري .

+ نوشته شده توسط علي محمودی در چهارشنبه هفدهم تیر 1388 و ساعت 5:44 بعد از ظهر |