X
تبلیغات
خراسان جنوبي اي ديار علم و فرهنگ و هنر اي سرزمين طلاي سرخ هميشه پاينده و سربلند باشي بيرجند نگين كوير

 

بند دره

 

اين بند تاريخي در فاصله 8 كيلومتري جنوب بيرجند در منطقه‌اي كوهستاني از رشته كوه باقران قرار گرفته است. وجه تسميه اين بند احتمالاً بعه خاطر گذشتن آب اين سد از روستاهاي دره بالا و پايين مي‌باشد. احداث اين سد به اواخر دوره‌ي زنديه و اوايل دوره‌ي قاجاريه بر مي‌گردد. ساختمان اين بنا با پيروي از شيارهاي واقع در كوه و در مناسب‌ترين قسمت دره پايين روي طبقات رسوبي كف رودخانه بنا شده است. ساختمان بند با مصالحي چون سنگ‌هاي شكسته شده كوهها و آجرهاي 20 سانتيمتري مربع شكل با آهك و در بعضي نقاط با ساروج احداث شده است كه با توجه به گذشت زمان مقاومت خوبي از خود نشان داده است. اين بند يك سازه وزني بوده و جهت تقويت ديواره‌ي بند، پشت بند عظيمي احداث شده است. در وسط ديواره بند يك محفظه‌اي عمودي به شكل چاه وجود دارد كه در هر يك متر ارتفاع به سمت بند سوارخي ( دريچه‌اي ) تعبيه شده كه به داخل بند راه دارد. اين اثر تاريخي هم اكنون در مالكيت يك شركت خصوصي مي‌باشد و اين شركت برنامه‌هايي براي ايجاد مركز فرهنگي ، تفريحي در اين محل دارد. با توجه به ادغام سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري بند تاريخي دره مي‌تواند به عنوان محل گردشگري مورد بازديد قرار گيرد و به دليل خوش آب و هوا بودن منطقه با توجه به اقليم گرم و خشك بيرجند مي‌تواند جاذبه مناسبي براي اهالي و ديگران داشته باشد. مرمت و تعمير و رسوب‌پردازي از بستر رودخانه و رشد درختان ريشه‌دار و بته‌ها اين بند قديمي بيرجند را نجات مي دهد. 

+ نوشته شده توسط علي محمودی در یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385 و ساعت 1:18 قبل از ظهر |

عملكرد انجمن بيرجنديهاي مقيم تهران در جهت آباداني ، توسعه و عمران منطقه است .

انجمن بيرجنديهاي مقيم تهران از جمله انجمن هاي فعال خارج از شهرستان برجند است و توسط گروهي فعال كه دغدغه آباداني آباداني و توسعه و عمران منطقه شان را دارند هدايت و اداره       مي شود . اين انجمن در سال 1370 به همت جمعي از بيرجنديهاي دلسوز و علاقمند به نام آقايان دكتر محمد حسن گنجي ، دكتر فاروق فاروقي ، دكتر يحيي ناصح ، دكتر بهنيا  ،

هوشنگ مهرور ، محمد رحيم قهستاني ، محمد حسين زينلي ، محمد علي تخم پاش ، حسن لطفي ، فريدون موسوي ، قائم موهبتي و مهندس محمدزاده تشكيل شد و پس از 13 سال همچنان در جهت توسعه و آباداني منطقه رايزني ها و ارتباطات خود را با مسئولين منطقه اي و كشوري حفظ كرده و ادامه مي دهد .

اين انجمن هم اينك توسط افراد دلسوز اداره ميشود كه عبارتند از : آقايان دكتر سيد عبدالله علوي ( مديرعامل و استاد دانشگاه ) حسن لطفي ( رئيس هيأت مديره انجمن و وكيل پايه يك دادگستري ) محمود سلطاني نيا ( عضو هيأت مديره و مسئول كميته توسعه وعمران و خزانه دار انجمن و كارشناس مسئول پروژه هاي عمراني دانشگاه علوم پزشكي تهران ) هوشنگ مهرور ( عضو هئيت مديره و مسئول كميته روابط عمومي ) مهندس محمد نوخنجي ( عضو هيأت مديره انجمن و رئيس سايت ماهواره اي بومهن ) محمود تيمورپور ( عضو هيأت مديره ) مهندس مجيد روح افزا ( عضو هيأت مديره ) مهندس بيژن محبي ( عضو هئيت مديره و مديرعامل شركت آساد صنعت ) كه اهداف آن بشرح ذيل ميباشد :

- انجام مطالعات و بررسي هاي لازم جهت توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي منطقه .

- ارائه خدمات به اعضاء و همشهريان متقاضي .

- تجليل و بزرگداشت چهره هاي شاخص علمي ، فرهنگي و آموزشي منطقه و چاپ و نشر آثار آنان و مساعدت جهت پرورش استعدادهاي درخشان .

- ارائه خدمات امدادي به منطقه ، در زمان بروز حوادث .

+ نوشته شده توسط علي محمودی در یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385 و ساعت 1:17 قبل از ظهر |

یک عکس از اعضای شوکتیه

 

خراسان جنوبی به مرکزیت بیرجند که بر اساس  رای نما یندگان مجلس شورای اسلامی در تاریخ 29/1/83 از خراسان بزرگ منتزع شد دارای چهار شهر ستان قاین -  نهبندان- سربیشه سرایان می باشد.

این استان شرقی از شمال با خراسان رضوی, از شرق با سیستان و بلوچستان و کشور افغانستان, از جنوب با کرمان وسیستان و بلوچستان ,از غرب با یزد و خراسان رضوی مرز مشترک دارد.

با متوسط 167 میلیمتر دارای آب و هوای بیا بانی  همراه با تا بستا نهای گرم  و زمستان های سرد است و هیچ رود خانه دائمی در این استان وجود ندارد .دره های اطراف رشته کوه باقران و رشته کوه مومن آباد و روستای درمیان جز مناطق ییلاقی و خوش آب وهوای استان می باشد .لازم به تاکید است زیبا ترین روستا ها در شمال وجنوب رشته کوه مومن آباد و در بین دره ها وجود دارند وبه خاطر لطافت آب وهوا و آب شیرین قنوات و چشمه ها را تجمع کثیری را پدید آورده اند. مهمترین محصولات کشاورزی زرشک و زعفران و عناب است.

آثار وا بنیه تاریخی و کهن این سر زمین حاکی ازعظمت و دیرینگی فرهنگ و تمدن اقوام ساکن در این منطقه است و موکد این امر که از لحاظ علم و فرهنگ و معرفت از درخشان ترین نقاط ایران زمین می باشد .

بر اساس کتیبه های هخامنشی و نوشته های برخی از مورخان یونانی (قهستان) خاستگاه  یکی از اقوام ایرانی به نام (ساگارت) بوده و بخشی از چهاردهمین ساتراپ هخا منشی به شماره می آمده ,هرودت مورخ بزرگ قرن پنجم ق.م به این قوم اشاره داشته می نویسد : آنها در ردیف اقوام شرقی هستند و از سکنه ساتراپ چهاردهم هخامنشی به شمار می روند(( در سفرنامه سرپرستی  سایکس  آمده: در 328 ق.م  هزار نفر از مدافعان  شهر قائن  به مقابله با لشکر اسکندر  در آمدند)) دکتر بلوو  گلد اسمید  اعتقاد داردکه:() قلعه  کوه قائن  در عهد هخا منشیان همان کاخ سلاطین قهستان یا آرتاگو انابوده است.)) به خبر نوشته ها و قراین تاریخی  مستند کتیبه حاضر))( کال جنگال) به عنوان یک سند و مدرک بسیار معتبر نشان می دهد که در دوران حکومت اشکانیان قهستان از ایالات شاهنشاهی اشکانی و خوسف ( بخشی از بیرجند) ساتراپ نشین این منطقه بوده است در دوره ساسانیان منطقه قهستان  ایالتی بوده است هر چند گاهی فرمانروای این منطقه را ( هپتا لیان ) به عهده داشته اند ودر بین شهر های هرات و نیشابور همیشه مایه دل گرمی و پشتوانه قدرت جهت  حکومت مرکزی بوده است .

بر سنگ نگاره ها و کتیبه ( لاخ مزار)  واقع در روستای ( کوچ) بیر جند که به خط پهلوی ساسانی است نام های (( آخشنواز پادشاه هپتالی )) و (( قباد ساسانی ))  و همچنین صحنه بزم و عروسی قباد با دختر آخشنواز و چهره چند شخصیت هپتالی که دلیل واضحی بر حضور هپتال ها در خراسان جنوبی است به چشم می خورد .

و اما قائن  بر اساس گفته اصطخری  به دوره ساسانی و در سال 340 ه.ش مر کز قهستان بوده و مذهب آن خطه شیعه بوده است و جیهانی در 375 ه از سه دروازه شهر به نام های (در کون, در کلاوج, درزقان) نام برده است .ناصر خسرو که در سال 440 ه.ق به قائن سفر کرده است آن راشهری بزرگ با خندقی گرداگرد آن و مسجد بزرگی در داخلش معرفی نموده است  مارکوپولو نیز هوای آن جا را  معقول دانسته یاقوت حموی ومقدسی آن جا را بندر خراسان و خزانه کرمان نامیده اند در سال 29 ه.ق حاکم منطقه قهستان در مصاف با اخنف بن قیس شکست خورد و قهستان توسط مسلمانان فتح شد و از ان زمان به بعد (تا سال 259ه.ق) خلفای عباسی بر این منطقه حکمرانی کردند.

منطقه مدتی توسط والیان خلفا اداره می شد وچندی نیز جزو قلمرو طاهریان بود.یعقوب لیث نیز به هنگام فتح نیشابور موفق به فتح قهستان شده حاکمی را بر این منطقه گماشت و تا سال 299ه.ق خاندان صفاری بر آن حکومت  را ندند .پس از آن مدتی به تصرف امرای محلی سیستان در آمد و از زمان حسن  صباع  تا تهاجم هلاکو خان مغول در دست حکام اسماعیلی بود که بعد ازالموت دومین مقر سیا سی اسما عیلیان بشمار می رفت.از مشهورترین قلاع  اسماعیلیان  در این منطقه می توان به  قلعه کل حسن صباح  و قلعه مو من ابا د(بر اساس  مستندا ت تار یخی)قلعه  شاه  دزقلعه کوه , قلعه  کوه گرگ- قلعه مسلمانان و کا فران,قلعه  دختر نو غاب, قلعه  قلاع سرا یان اشاره  کرد.

در  نتیجه حمله مغولان سراسر خراسان جنوبی جز شهر  قائن که بدلیل سیا ست  حا کم ان دچار  مشکل  زیادی نشد  ویرانی فرا وانی  را متحمل گشت. اما  از دوره   صفویه  به بعدجهت رسمیت یا فتن مذهب  شیعه در  ایران از ان  جائی  که قائن پنا هگاه شیعیان بود  بیشترمو رد تو جه دولت   واقع شد و  رواج  اقتصاد و تجارت رو نق داد وستد و  فزونی کا روانهای  تجاری   همگی مو جبات رشد اقتصادی منطقه را فراهم سا خت.

با روی  کار امدن صفویه مر کزیت قهستان از  قائن به بیرجند منتقل  شد و این  شهر و  روستا های  اطرا فش رونق  و ابادانی تازه ای گرفت تا انجا که تو سعه اقتصادی, اجتماعی ,سیاسی و نظامی و فرهنگی ان  در اثار بجای  مانده از ان دوران کا ملا مشهود است برای اولین بار نام بیرجند در کتاب  ارزشمند (معجم البلدان)در قرن هفتم ه.ق  ذکر شده و از ان بعنوان زیباترین  بلدیه  قهستان  یاد شده  است. یا قوت حموی ,احمد مقدسی ,حمد الله مستوفی ,حافظ ابرو نیزاز بیر جند نام برده اند. اثار باقیمانده  از دوره  صفویه و بعد از ان هر  کدام ازغنای فرهنگی , مذهبی, سیاسی و نظامی، نشانه منحصر به فردی هستند  .

 

وجه  تسمیه شهرستانهای استان

 

بیرجند - در برخی از کتب برکند آمد ه و بعضی  چون بیزن را بنیان گذار اولیه آن می دانند از ان به بیزن یاد کر ده که با تکرار زیادو به مرور ایام به  بیرجند تبدیل شده است .در فارسی با ستان کلمه بیرجند مرکب از دو واژه (بیر)بمعنای صاعقه و طوفان و (جند یا کند)بمعنی شهر و دیه است اولین بار معجم البلدانان را بیرجند نامیده است .

سربیشه - بر وزن اندیشه بودو در مورد آن سه نظریه وجود دارد :

1-     در قسمت جنوبی  ان زمین ابخیزو سر سبزی وجود داشته و چون شهر بر مدخل ورودی این محل سر سبز واقع شده ان را سر بیشه گویند.

2-    در قدیم جایگاه و مامن سار (پرنده)بوده و در گذر ایام به  سر بیشه مخفف شده است

3-   چون این شهر در ارتفاع 1900 متری سطح از سطح دریا  قرار دارد و در نتیجه هوای سرد بر ان حاکم  است سرد بیشه  نامیده شد که به مرور سر بیشه شده است.

نهبندان- نه یا نیه در فارسی به شهر معنی شده است و در گذشته بیشتر تواریخ از این سرزمین به همان (نه)یا (نیه)یاد کرده اند و از ان جائی که در 75 کیلو متری  شرق(نه)زندان مشهور حاکم سیستان با نام (بندان)قرار داشته پس برای معرفی بهتر ان (نه) بهترین انتخاب همان (نه بندان)بوده است.

سرایان- در گویش محلی منزل را(سرا) می نامیده اند و از ان جائی که  بناهای زیادی در ان قرار دارد به(سرایان)یعنی منزلها یا سرا ها مشهور گشته است.

اثار تاریخی فرهنگی بجای مانده از ادوار گذشته در گوشه و کنار قهستان توجه هر تازه واردی را نا خود اگاه به خود جلب می کند.

کشفیات اخیر باستان شناسان حاکی بر این است که نواحی مزبور محل سکونت و معبر انسانهای پیش از تاریخ بوده رد پای قوم سا گارتی نیز در ان به یادگار مانده است سنگ نگاره (لاخ مزار)در روستای کوچ با به همراه داشتن نقوش انسانی و حیوانی علائم و نمادها و خطوط تصویری و کتیبه زیبای خود با نوشته های پهلوی  ,عربی و فارسی مهر تائید محکمی است. سنگ نگاره (کال جنگال)در ارتفاعات (رچ)بخش خوسف به لحاظ زیبا یی نقوش اهمیت زیا دی دارد و بر دل ان نبرد مردی پارتی با یک شیر نقش  بسته است.

اثار و ابنیه تا ریخی حاضر نشان از عظمت و دیرنگی فرهنگ و تمدن اقوام ساکن در منطقه را دارد . وجود علمای فاضل و عرفای کامل نشانگر در خشش ستاره منطقه در اسمان علم و فرهنگ ایران زمین است . تاریخ بیرجند  با اساطیر ایران عجین شده و هر جا سخن از قهستان و بیرجند امده تداعی کننده نام سام بن نریمان که او را بنیان گذاراولیه این خطه می دانند می باشد.

نامهای باستانی فراوانی در این منطقه یافت می شوند که بر گرفته از تاریخ دیرین ایران زمین است نامهائی چون:گیو , گل, چهکند,نو فرست, چاج ,اسفزار , نوکند, فورگ,.....وحتی بیرجند ,قائن ,نهبندان و خوسف جزونامهای باستانی و قدیمی می باشد.

 

آثار تاریخی خراسان جنوبی

 

آرامگاه

 

آرامگاه  ابن حسام خوسفی ( قاجاریه ) : آرمگاه ابن حسام در زادگاهش خوسف بر روی تپه ای سنگی ، مشرف به مزارع و باغها ، موسوم به پایتخت واقع شده است و محل زیارت علاقمندان به این زاهد با فضیلت است .

این بنا اولین بار در سال 920 هجری قمری و سپس در قرن 13 هجری قمری بازسازی شد .

مزار گل : بنای تاریخی مزار ((شیخ شمس الدین)) موسوم به مزار گل در دامنه تپه ای در حاشیه جنوبی روستای گل قرار دارد . این بنا شامل یک ایوان در وسط و دو حجره در دو طرف است . حجره شرقی ، محل دفن ((شیخ ابو سعید)) است . براساس اسناد مکتوب و سنگ لوحی که در دورن مزار قرار دارد ، این بنا در دوران تیموری ساخته شده است .

آرامگاه حسام الدوله (قاجاریه ) : این آرامگاه در خیابان شیهد منتظری شهرستان بیرجند قرار دارد و مدفن حسام الدوله از رجال و امرای بیرجند در دوره قاجار است . معماری این بنا به دوره قاجاریه تعلق دارد . در حال حاضر از این آرامگاه به دلیل وجود فضاهای مختلف به عنوان کانون فرهنگی هنری شاهد استفاده می شود .

سایر آرامگاهها بشرح ذیل است :

ارامگاه  خواجه خضر (قاجار)- سلطان ابراهیم رضا(ع) ( تیموری تا قاجار) -  آ یت الله هادوی(اواخرقاجار اوایل پهلوی) مقبره توران شاه مزار دره شیخان مزار بی بی زینب خاتون (مزار کاهین) مزار سید علی- زید النار , بوذرجمهر- ابوالمفاخر- مرتضی علی

 

قنات ها

قنات قصبه  : این قنات که مادر چاه آن در دشت بجد قرار دارد و هنوزی جاری است ، در شرقی ترین نقطه شهر و مظهر آن درست در مقابل حسینیه شوکتیه است . آب این قنات چون از لایه های نمکی عبور می کند شور است از این آب برای کشاورزی استفاده می شود قنات قصبه از حمله قنات های قدیمی است که پیش از ظهور اسلام به دست زرتشتیان و همزمان با قنات گناباد احداث دشه است .

قنات خیر آباد : به جز این دو قنات که هر دو در دامنه شیب جنوبی تپه شهر جاری بوده و هستند . در محله خیر آباد از آب کاریز روستایی به نام خیر آباد هم استفاده می شد . این قنات را ((میرزا محمد علی)) نامی که در اواخر سده سیزدهم شمسی مستوفی قاین بود .  ساخت و مقداری از آب آن را برای حمام ، تکیه و مصلی و کاروانسرایی که ساخته بود ، وقف کرده بود .  

 

آب انبار

آب انبار حاج ملک ( قاجاریه ):  در خیابان مطهری شهر بیرجند قرار دارد .

آب انبار محسن زاده : این آب انبار در خیابان شهید منتظری شهرستان بیرجند قرار دارد .

آب انبار محله چهار درخت ( قاجاریه ) : در محله چهار درخت بیرجند دو آب انبار به نام های ((حاج محمد خان)) و ((حاج محمد جعفر)) وجود دارند .

آب انبار خور : این آب انبار احتمالاٌ در دوره صفویه و هم زمان با حمام ، مسجد و بافت تارخی خور احداث شده است .

آب انبار کربلایی خدیجه ( قاجاریه ) : این آب انبار در بافت قدیمی شهر خوسف و در مجاورت مسجد جامع آن قرار دارد .

سایر آب انبارهای قدیمی

آب انبارهای سادسی ، کشمان ، غینو (غیناب) ، حاج محمد جعفر ، حاج سالار ، سید حسین گلشنی و جمشیدی و حاج رفیع (قاجار) خور(صفوی) آهنگران (صفوی) حاج حسن(تیموریان) محسن زاده

 

بناهاو تاسیسات دولتی

ارگ کلاه فرنگی ( اواخر زندیه و اوایل قاجاریه ) : این بنا در خیابان شهید مطهری بیرجند قرار دارد و از بناهای شاخص این شهرستان محسوب می شود . ارگ کلاه فرنگی به شکل زیگورات ساخته شده است . از شش طبقه آن دو طبقه کاربری دارد و بقیه طبقات جهت شکل بخشی بنا ساخته شده اند . با توجه به شیوه معماری به ویژه در طبقه همکف قدمت این بنا به اواخر دوره زندیه و اوایل قاجار نسبت داده می شود . این بنا به حسام الدوله امیر معصوم خان خزیمه از حکام محلی بیرجند در دوره قاجار تعلق داشت و از این رو به ارک حسام الدوله معروف بود . بعدها به سبب سبک معماری مطبق آن در ((ارگ کلاه فرنگی)) معروف شد .

ارگ حاجی آباد ( قاجاریه ) : این بنا در شرق بیرجند قرار دارد و توسط شوکت الملک علم بنا شد حصار ارگ چهار برج نگهبانی و محوطه ارگ چهار باغ به نامه های باغ بزرگ ، باغ نهالی ، باغ زیرین و باغ طاقی داست و استخری نیز در میان آنها قرار گرفته بود . بنای ارگ صرفاٌ به عنوان یک اقامتگاه فصل تابستانی مورد استفاده قرار می گرفت و به شکل دو بنای مستقل با کاربری مسکونی ایجاد شده بود . بنای بزرگ تر در دو طبقه جهت استقرار خاندان حکومتی و بنای کوچکتر جهت اقامت خدمه مورد استفاده قرار می گرفت . در حال حاضر از این ارگ و باغ های آن تنها بخشی از عمارت دو طبقه باقی مانده است .

ارگ عباس خان شیبانی ( قاجاریه ) : این ارگ در جلگه ماژان در شصت کیلومتری جنوب غربی بیرجند و بر فراز تپه ای بلند مشرف به زمین های اطراف قرار دارد . این مجموعه شامل باغ ، عمارت اصلی و بناهای به هم پیوسته جهت سکونت خدمه است . در مجموع این ارگ دارای دو قسمت اندرونی محل زندگی عباس خان و بیرونی ، محل زندگی فرزندش ابراهیم خان ، بود و در قسمت پایین بنای اصلی ، فضاهای اقامت خدمه و کارگران قرار داشت . این ارگ در دوران قاجاریه ساخته شد .

سایر ارگ ها استان بشرح زیر است :

 ارگ سپهری(قاجار) ارگ بهارستان(افشاریه, قاجار)

 

بافت تاریخی

بافت تاریخی بیرجند , بافت سنتی روستای ما خونیک, بافت تاریخی شهر خوسف , بافت تاریخی روستای خور , بافت تاریخی روستای استند

 

باغ های تاریخی

باغ و عمارت اکبریه ( اواخر زندیه و اوایل قاجاریه ) : این مجموعه که در گذشته هسته مرکزی روستای اکبریه را تشکیل می داد اکنون به شهر پیوسته و در انتهای خیابان معلم بیرجند قرار دارد . مجموعه اکبریه با کاربرد مسکونی و حکومتی ساخته شد و قسمتی از ساختمان ها و اندرونی ان به اعضای خانواده علم اختصاص داشت و قسمت مرکزی آن ویژه امور دیوانی و حکومتی بود .

این مجموعه دارا یبخش های سر در ورودی ، عمارت ، اصطبل ، حمام ، خم خانه ، بخش اداری ، تالار تشریفات ، استخر و . . . است اولین و قدیمی ترین بنای این مجموعه در بخش شرقی ، ساختمان حشمت الملک است . این ساختمان هم اکنون به کتابخانه و دانشکده هنر اختصاص یافته است .

باغ و عمارت شوکت آباد( قاجاریه ) : عمارت شوکت آباد با مساحت (باغ و عمارت) حدود هشت و نیم هکتار در ده کیلومتری شرق شهرستان بیرجند در جاده منتهی به زاهدان قرار دارد . بناهای احداث شده در این باغ به صورت متراکم در جبهه جنوبی و شرقی باغ ساخته شده اند . در جبهه جنوبی اتاق هایی به صورت منفرد جهت خدمه باغ و عمارت اصلی مخصوص حاکم و خانواده و تلار تشریفات بود . این عمارت شامل فضاهای آیینه خانه ، حوض خانه با سقفی گنبدی و مزین به رسمی بندی و مقرنس کاری ، حمام ، مطبخ ، میان خانه و دالان های ارتباطی به مسیرهای مختلف است .

باغ و قلعه مود ( صفویه ) : باغ و قلعه مود در شرق بیرجند قرار دارد . این بنا دارای یک حصار و بیست و برج مدور است که با فاصله های مشخص در حصار باغ قرار دارند . غلامه بر برج ها ، یک خندق به عرض تقریباٌ ده متر در دوره تا دور حصار حفر شده و دفاع از قلعه را آسان ترمی نموده است .

باغ امیر آباد بالا ( شیبانی)

این باغ تقریباٌ در پنج کیلومتری جنوب بیرجند ، در حاشیه روستای امیر آباد قرار دارد . این روستا متعلق به مرحوم ((امیر معصوم خان شیبانی)) بود و در باغ بزرگ و مشجر آن درخت های انبا ر ، میوه و کاج و گل های تزیینی وجود داشت .

در این باغ یک عمارت بزرگ مسکونی دیده می شود که خانواده شیبانی در آن اقامت داشتند . در جنگ بین الملل اول این روستا یکی از پایگاهها و پادگانهای ارتش انگلیس بود و توسط آنان ساختمان ها و اتاق های متعددی در شمال آن احداث شد .

پس از پایان جنگ این باغ متروک ماند و به تدریج ویران شد و دیگر اثری از عمارت آن نیست .

باغ امیر آباد پایین ( اواخر زندیه و اوایل قاجاریه ) : این روستا در شش کیلومتری غرب بیرجند قرار دارد و مالک آن امیر معصوم خان خزیمه (حسام الدوله) بود و به همین جهت به آن ((کلاته خان)) هم می گفتند و در برابر امیر آباد بالا (شیبانی) ، امیر آباد پایین نامیده می شد .

باغ معصومیه  : این باغ در روستایی به همین نام در نزدیکی بیرجند قرار دارد . این روستا توسط ((امیر معصوم خان خزیمه)) (حسام الدوله) احداث شد و به معصومیه معروف شد .

باغ و عمارت رحیم آباد (قاجاریه ) : باغ و عمارت رحیم آباد به دلیل خصوصیات ویژه معماری و تزیینی در باغ های ایرانی جایگاه ویژه ای دارد . این مجموعه از باغ ، استخر ، عمارت اصلی ، انبارهای متعدد ، حوض خانه ، اتاق های خدمه و نگهبانان ، اصطبل ، حصار و برج های نگهبانی شکل گرفته است . طبقه اول عمارت شامل دو تالار وسیع و اتاق های منفرد است . اصلی ترین بخش این عمارت را تالار آیینه آن تشکیل می دهد .

این عمارت در سال 1315 هجری قمری به فرمان اسماعیل خان احداث و به عنوان دارالحکومه مورد استفاده قرار گرفت .

 

تپه های باستانی

تپه تخچراباد, تپه پل عباس اباد , تپه ته کندوک, تپه مود

 

حسینیه ها

حسینیه شوکتیه :این حسینیه بزرگترین تکیه و حسینیه بیرجند است و از شاهکارهای معماری زمان خود به شمار می رود . بنا در زمان امیر اسماعیل خان شوکت الملک در دو طبقه ساخته شد و پس از تأسیس مدرسه دارالفنون و تأسیس مدارس جدید در چند شهرستان ازجمله تبریز و ارومیه به عنوان مدرسه شوکتیه فعالیت آموزشی خود را آغاز کرد .

حسینیه آراسته : این حسینیه در داخل بافت تاریخی بیرجند و در خیابان شهید منتظری قرار دارد و در سال 1303 هجری قمری ساخته شد . در این بنا دو قاب گچی دیده می شود که مجلس حمله لشکر یزید به سپاهیان امام حسین (ع) است .

حسینیه محبان الزهرا : این بنا دوره قاجاری در شرق محله چهار درخت ، مقابل حسینیه نواب شهرستان بیرجند قرار دارد .

حسینیه حاجیه آمنه : این حسینیه با معماری ویژه خود به عنوان یک اثر ارزشمند در این منطقه به شمار می رود . زمان ساخت بنا اوایل دوره قاجار است . 

حسینیه نواب : این حسینیه در داخل بافت قدیم و در محله چهار درخت شهر بیرجند قرار دارد و پذیرای طبقات گوناگون مردم اعم از رجال سیاسی ، نظامی ، علما و کسبه بوده است . این بنا در دوران سلطنت شاه عباس صفوی به فرمان ((امیر زاده خاتون)) ملقب به ((بی بی نواب)) از زنان معتقد خزیمه احداث شد .

 و حسینه گود

 

حمام ها

حمام شوکتیه : حمام شوکتیه در خیابان منتظری شهرستان بیرجند در کنار مدرسه بزرگ شوکتیه قرار دارد . این حمام برخلاف سایر حمام های سنتی خزینه ندارد و از ابتدای ساخت برای رعایت اصول بهداشتی به صورت اتاقک های دوش دارد طراحی شده است .

حمام چهار درخت : این حمام نمونه به جای مانده از حمام های قدیمی بیرجند است و در حال حاضر به عنوان ((زورخانه پوریای ولی)) جهت انجام ورزش های باستانی تغییر کاربری داده است . این حمام ((سراب میان ده)) مشهور بوده و یکی از دو حمام بزرگ شهر محسوب می شد و در جنوب میدان چهارم درخت قرار داشت .

 

خانه ها

 پردلی  اراسته, غلامرضا حسین جعفر, فرهنگ , لاله,  مادر علم  , عباس بهمدی ,جوان , اشرفی , کربلائی افضل بیک رفیعی ,خدابخش خلیلی ,  حسن قلی خلیلی, محمد قلی بیک خلیلی,  فاطمی,  رائی فر, سر پرچی ,علوی , کربلائی محمد علی بیک خلیلی, نخعی, سرهنگی، غلامرضا بیک نخعی اژدری -  هادوی- صفاریان-  نورانی- ادهمی مالکی-  طالبی لیلی حسین جعفر- اعتمادی نیا-  مهرور- کوزه گران- فروتنی- تاج ور- خسروی(قاجار)- استاد غلامرضا سعیدی(پهلوی) شریف (پهلوی) میرزا احمد خان خلیلی نوغاب- قارنی- میر گلاوی (اسلامی)

 

سدها

بند دره ( نیمه دوم قرن ۱۳ ) : این بند بزرگترین بند کوهستانی بیرجند است و در جنوب شهر بیرجند و بر روی یکی از دره های کوه باقران قرار دارد و به سدترو امیر علم خان (حشمت الملک) در سال 1249 هجری قمری ساخته شد .

ارتفاع دیوار بند از کف دره حدود پانزده متر ، طول آن 35 و عرض آن بین سه تا پنج متر متغیر است . ارتفاع تنوره بند از بالای مجرای تخلیه بند تا تاج آن حدود سی و دو متر است . در نمای شمالی بند و در دو طرف تنوره آن دو پشتبند تعبیه شده که سبب استحکام بیشتر بند شده است . بند دره چندین بار مرمت شده است و در حال حاضر نیز پا بر جا و دارای کارایی است .

بند عمر شاه ( قاجاریه ) : این بند تاریخی در دو کلیومتری جنوب غرب بیرجند ، در داخل رشته کوه باقران و در مسیر رودخانه ای فصلی قرار دارد و بند عمر شاه با هدف مهار سیلاب و ذخیره سازی آب با جهت شرقی غربی احداث شد .

بند النگ یا چارده( قاجاریه ) : بند تاریخی النگ در پنج کیلومتری جنوب شرق بیرجند در دره ای در رشته کوه باقران و در مسیر روخانه ای فصلی قرار دارد . این بند نسبت به بندهای معاصر خود کوچکتر است . ارتفاع بند پنج متر ، طول تاج آن بیست و دو متر و عرض تاج آن بین 30/3 تا 60/3 متر است .

سایر بندهای منطقه بشرح زیر است :

 بند چهکند- بند گیوک

 

سنگ نگارها

سنگ نگاره های کال جنگال ( پیش از اسلام ) : مجموعه سنگ نگاره های کال جنگال در طول دره ای به همین نام در رشته کوه باقران ، در فاصله 35 کیلومتری جنوب غرب بیرجند و ده کیلومتری جنوب شرق خوسف قرار دارند .

این سنگ نگاره ها شامل یازده کتیبه و دو تصویر بود . هم اکنون تنها هفت مورد از کتیبه ها باقی مانده است . کلیه کتیبه ها به خطوط پهلوی و به زبان پارسی باستان نوشته شده اند . دو سنگ نگاره نیم تنه یک مرد و دیگری جدال یک مرد با شیری را نشان می دهد . با توجه به نحوه آرایش صورت ، موها و نوع لباس ، احتمالاٌ مجموع کتیبه ها و نگاره ها مربوط به دوره اشکانی هستند .

سنگ نگاره لاخ مزار : مجموعه تاریخی سنگ نگاره لاخ مزار روستای ((کوچ)) واقع در بیست و نه کیلومتری جنوب شرقی بیرجند ، جزء معتبرترین اسناد تاریخی مربوط به جنوب خراسان به شمار  می آید . این نگاره ها بر سطح صخره ای به رنگ سبز مایل به سیاه و به ابعاد حدود 5 در  5 متر ایجاد شده اند و دوره ای طولانی ، از پیش از تاریخ تا دوران متأخر اسلامی را در بر می گیرند .

سنگ نگاره تنگل استاد : این نقوش بر دل سنگهای متعددی حک شده اند و شامل دو گروه تصاویر و کتیبه ها هستند . تصاویر شامل تصویر اسب ، پرنده و حیوانانتی شبیه کژدم ، تصویر تعقیب و گریز حیوانات و تصاویر انتزاعی و شکار هستند و از ادوار پیش تاریخ تا دوران اسلامی تاریخ گذاری شده اند .

سایر سنگ نگاره ها : سنگ نگاره های بوشادی ، آسو ، لاخ دل دل ، درهمسک ، لاخ چمن زار ، بیژایم ، دره فورگ ، گازار و سنگ نگاره دره مسک(قرن6ق)   سنگ نگاره بوشادی, آسو , لاخ دل , لاخ چمن زار, بیژائم, دره فورگ, گازار, سنگ واره رامیگان

 

غارها

غارهای چنشت و چهل چاه, چهل دختر, مراد, تبوکه

 

قعله ها

قلعه های تاریخی منطقه بیرجند در دوره های مختلف احداث شده اند ، ولی بیشتر این قلعه ها از حدود قرن پنجم هجری قمری (484 هجری قمری) که حسین قاینی ، حاکم ترشیز و قهستان ، دعوت حسن صبح را پذیرفت و جمع کثیری با او بیعت کردند تا زمان کشته شدن ((رکن الدین خورشاه)) آخرین فرمانروای الموت به دست هلاکوخان مغول ، ساخته شده اند . وجود مناطق کوهستانی صعب العبور در منطقه سبب شده بود که افراد فرقه اسماعیله این نقاط را برای ساخت قلاع خود انتخاب نمایند .

قلعه رستم : در فاصله حدود شش کیلومتری شرق شهر خوسف و در جبهه غربی روستای کوچک ((گنج)) قلعه بزرگی به نام قلعه رستم بر فراز قله ای رفیع قرار دارد که بر جلگه خوسف و دشت ماژان اشراف دارد . این قلعه در محلی صعب العبور و با مصالح سنگ و آجر ساخته شده است . صعب العبوری قلعه رستم سبب شده است که فضاهای آن مانند حصار ، برج ها ، آب انبارها ، تالارها و . . . آسیب کمی ببینند . در سطح قلعه ، قطعه سفال هایی از نوع لعابدار با رنگهای آبی ، فیروزه ای و سفال های بودن لعاب پراکنده است . با توجه به شواهد موجود ، قلعه رستم از بناهای مربوط به ادوار قبل از اسلام است که در دوران اسماعیلیان مورد بازسازی و استفاده قرار گرفت .

قلعه بیرجند : این قلعه تاریخی بر فراز تپه ای طبیعی در شهر بیرجند قرار دارد . این بنا از دوره صفویه تا قاجاریه مردم شهر بیرجند را در مقابل تهاجمات دشمنان به ویژه ترکمن ها و ازبک ها محافظت می کرد و این قلعه در دوره صفویه بنا شد و در دوره قاجاریه مورد بازسازی اساسی قرار گرفت و تغییراتی در ضلع شمالی و برج های آن صورت گرفت . در این دوره راهروهای زیرزمینی نیز ساخته شد که قله را به عمارت کلاه فرنگی و ارگ بهارستان مرتبط می کرد . نقشه قلعه به شکل چهار ضلعی با چهار برج مدور در چهار گوشه و دو برج در دو ضلع غربی و شرقی است . این قلعه دارای هفت برج بود و در حال حاضر شش برج آن باقی مانده است .

قلعه فورگ ( اسماعیلیه ) : ساخت بنای این قلعه در زمان ((میرزا بقاخان)) حاکم منطقه از سوی نادر شاه ، شروع شد . پس از وی پسرش ((میرزا رفیع خان )) ساخت قلعه را به اتمام رساند . این بنا در زمان حکمرانی شوکت الملک در منطقه توسط سپاهیان وی فتح و با دستگیری حاکم آن غیر مسکونی و متروک شد .

قلعه حوض غلام کش : این قلعه در نزدیکی مود قرار دارد . قلعه دارای حصار و چندین برج بود و اکنون فقط در برخی قسمتها آثاری به جای مانده است . نقشه قلعه با تبعیت از وضعیت ناهمواری محل شکل گرفته است . با توجه به شواهد موجود ایت قلعه عظیم جز قلاع دوره اسماعیلی منطقه به شمار می آید .

قلعه خور ( صفویه ) : این بنای خشتی در مجاورت روستای خور از توابع بخش خوسف قرار دارد . قلعه بر روی صخره ای به ارتفاع حدود پنج تا ده متر از سطح زمین های اطراف بنا شده است . این قلعه به سبک قلعه های بیابانی احداث شده و از گودالی که در اطراف قلعه وجود دارد به عنوان یک عامل تدافعی مؤثر استفاده شده است .

قلعه خوسف ( افشاریه ) : این بنا در شهر خوسف قرار دارد . بنای اولیه آن به زمانتنادر شاه تعلق دارد و تا اواخر دوره زندیه فضای داخلی آن به فراخور نیاز گسترش یافته است .

قلعه کل حسن صباح : قلعه کل حسن صباح یا مؤمن آباد در نزدیکی روستای ((نصرآباد)) بخش درمیان قرار دارد . گرفته است . این قلعه با ارزش ترین و مهمترین قلعه اسماعیلی در منطقه جنوب خراسان و دومین مرکز عمده دفاعی اسماعیلیان پس از قلعه الموت در ایران است . در سطح قلعه ، قطعه سفال های پراکنده از نوع سفال های لعابدار اسلامی به رنگ های فیروزه ای آبی ، سبز و زرد و نیز سفال هایی با نقوش قالب زده و برجسته نیز مشاهده می شوند .

سایر قلاع منطقه بشرح زیر است :

 قعله چهکندوک( قاجار),   قعله دختر گاویج(ساسانی)  , قعله مسلمانان و کا فران, قعله کهنه سربیشه کهنه کهنج, کهنه مرز, برکوه, کوه گرگ, کهنه گزدز, درح, کاندر, کهنه کلندر, بندان, اکرم آباد, دختر شوسف, نهبندان, شاه دژ, طبس مسینا, دختر نوغاب, آفریز , هاجر آباد, سده

 

بازارها

بازار سادسی : ورودی شرقی این بازار از سمت میدان امام و ضلع غربی آن متصل به بازار سرپوش است . در این بازار پوشاک ، خوار و بار ، لوازم خانگی به فروش می رسد .

بازار ملک : این بازاز از سمت شرق متصل به بازار سرپوش و از سمت غرب به سه راه اسدی منتهی می شود در این بازار انواع پوشاک ، پارچه ، سوغات بیرجند ، کتاب به فروش می رسد .

بازارچه چهکندی ها : این بازار در سه راه اسدی قرار دارد و مشاغلی مانند آهنگری و جگرفروشی را در بر می گیرد .

سایر بازارها : از دیگر بازارهای موجود در اطراف این بازارها می توان به بازار پشم فروشان ، بازار کفش فروشان و بازار مسگران اشاره کرد که برخی از حجره های موجود در آنها بدون تغییر باقی مانده اند .

 

کاروانسراها

 بازرگانی بیرجند در سده ای اخیر رونق بسیار داشت . زیرا تنها راه ارتباطی که از طریق خشکی ایران را به هندوستان پیوند می داد . از بیرجند می گذشت . با احداث راه آهن سراسری ایران و انزوای بیرجند ، کاروانسراها ، تجارتخانه ها و بازار این شهر رونق خود را از دست دادند . کاروانسراهای برجند مربوط به دوره های زندیه ، ساخت صفویه و قاجاریه است و به سبک های چهار ایوانی ، دو ایوانی و متفرقه ساخته شده اند .

کاروانسرای حاج ملک

این بنا در بازار سادسی بیرجند قرار دارد و متعلق به ((حاج محمد حسین ملک)) (ملک التجار وقت بیرجند) و به نام او معروف است . این کاروانسرا در حقیقت یک سرای تجارتی بود و چند بازرگان در آن حجره داشتند . این بنا با تغییراتی هنوز باقی مانده است و در حال حاضر به نام ((سرای گلشنی)) معروف است .

رباط آصف ( قاجار ) : رباط آصف در هفتاد کیلومتری شمال بیرجند در دشت وسیعی که به چاهک موسویه قاین متصل می شود قرار دارد این رباط از بناهای دوره قاجاریه است و در زمان آبادنی ، تأثیر مثبتی در امنیت و تجارت ناحیه قهستان و شهرهای هم جوار داشته است .

سایر کاروانسراهای منطقه بشرح زیر است :

چاه حوض(قاچار) کوهک رود بالا (صفویه) سربیشه,  رباط چاهک

 

مدارس

حسینیه و مدرسه شوکتیه ( قاجاریه ) : بنای تاریخی حسینیه و مدرسه شوکتیه در مجاورت خیابان منتظری ؛ در داخل بافت تاریخی شهر بیرجند و در جوار بناهای با ارزش تاریخی دیگر نظیر بنای خواجه خضر ، ارگ بهارستان ، حسینیه آراسته ، خانه هادوی قرار دارد . بنای مدرسه شوکتیه از اجزا و عناصر معماری ایرانی از قبیل ورودی ، هشتی ، دهلیزها ، ایوان حجره ها اطراف صحن ، شاه نشین و حمام تشکیل شده است .

این بنا در سال 1312 هجری قمری به فرمان و هزینه امیر اسماعیل خان علم(شوکت الملک) به منظور برگزاری مراسم عزاداری ایام ماه محرم ساخته شد . در ماه ذی الحجه سال 1326 هجری فمری نخستین مدرسه ابتدایی پسرانه با ابتکار محمد ابراهیم خان علم (شوکت الملک دوم) تأسیس و این بنا به عنوان مدرسه انتخاب شد .

مدرسه ابن حسام خوسفی ( قاجاریه ) : این بنا در بافت تاریخی شهر خوسف قرار دارد و بانی آن مرحوم ملا علی اکبر خوسفی است . بنا دارای حیاط مرکزی و آجر چینی زیبا و قاب بندی های آجری در نمای داخلی و بیرونی است .

مدرسه علمیه آیت ا . . .آیتی ( قاجاریه ) : این مدرسه در خیابان مطهری شهرستان بیرجند قرار دارد و بین سالهای 1300 تا 1310 شمسی ساخته شد .

مدرسه علمیه معصومیه ( قاجاریه ) : این مدرسه در خیابان شهید مطهری شهرستان بیرجند قرار دارد و احتمالاٌ بین سالهای 1170 و 1190 ساخته شده است . مؤسس این مدرسه ((امیر معصوم خان)) بود و هزینه طلاب آن از محل موقوفات امیر خان تأثیر می شد .

 

مساجد

هندوالان (قرن 5و6 هجری)  جامع پایین شهر(قاجار) جامع درخش(صفویه) چهار درخت( اوایل صفویه) علی آباد( قاجار) عسکری(اسلامی صفوی) آیت الله آیتی(قاجار) محله باب الحوائج(قاجار) محله پایین امام حسن عسگری(قاجار) حسینیه بالا ده (قاجار)  چهارده معصوم (قاجار) گنجی( اواخر قاجار اوایل پهلوی) چهکندوک(قاجار) مود(افشاریه) پخت(زندیه) , همچ( صفویه) مسجد ذوالنورین طبس مسینا(قاجار) اسفهرود(تیموری) مسجد افین, مسجد جامع قائن, مسجد خضری, عاشورا, مصلی, جامع خوسف, جامع گل, ازبک بجد, میغان, طارق, عاشورا خانه

محوطه ها: قبرستان بجد- آلو- نوفرست- محوطه باستانی راوکان

 

یخچال ها

یخدان شوکت آباد ( قاجاریه) : این بنا در سه کیلومتری جنوب شرقی بیرجند قرار دارد و ساختار معماری آن از طرح کلی یخچال ها تبعیت می کند .

 یخچال بهلگرد( قاجاریه ) : از یخچال در بیست شرق بیرجند قرار دارد . این یخچال از سالم ترین نمونه های موجود در بیرجند است و در دوره قاجار و در زمان حکومت خاندان شوکت الملک احداث شده است .

 

منابع تاریخی

بهارستان(محمد حسین آیتی)- جغرافیای شهرستان بیرجند( محمد احمدیان) بیرجند نگین کویر(محمد رضا بهنیا) مردم شناسی مراسم عزاداری ماه محرم در بیرجند (سید احمد برآبادی)- مردم نگاری شهرستان بیرجند (سید احمد برآبادی- ابوالفضل مکرمی فر) سخن پیر قدیم یا  ضرب المثلهای بیرجندی (غلام علی سرمد) روزی روزگاری بود" قصه های محلی بیرجند" (غلام علی سرمد) بیرجند نامه(جمال رضایی) واژهنامه گویش بیرجندی( جمال رضایی) پژوهش فرزانگان بیرجند از سده هفتم هجری تا عصر حاضر (زهرا علیزاده بیرجندی) پژوهش هنرهای سنتی بیرجند(زهرا کاظمی) گزارش بررسی سنگ نگاره های لاخ مزار بیرجند(رجبعلی لباف خانیکی)طرح مرمت حمام شوکتیه(طاهره مال اندوز) جاذبه های طبیعی بیرجند(محمد علی ملک آبادی)مجموعه گزارش های ثبت آثار و بنا ها ی تاریخی بیرجند(علیرضا نصرآبادی- محمد رضا سروش- فرامرز صابری مقدم علی حسن آبادی)فرهنگ موسقی ایران(بهروز وجدانی) سفر نامه میرزا خانلر خان  اعتصام الملک (منوچهر محمودی) تاریخ خاطرات (عبد الرحمن افغان)

 

موزه های خراسان جنوبی

موزه باستان شناسی( سال ۱۳۷۱ راه اندازی شده ) : این موزه در طبقه دوم عمارت اکبریه در انتهای خیابان معلم بیرجند قرار دارد و از بخش های مهمی چون بخش سفال ، سکه ، فلز ، قرآن و کتابت ، اسلحه و ابزار جنگ و میراث خاندان علم که توسط بنیاد مستضعفان در اختیار موزه بیرجند قرار داده شد   شکل گرفته و نشانگر سیر تاریخی از هزاره سوم ق.م تا دوره قاجاریه است .

موزه مردم شناسی : در این موزه گوشه ای از معیشت ، مشاغل و حرفه های منطقه جنوب خراسان که در گذشته ای نه چندان دور مرسوم بود و اکنون منسوخ شده به نمایش گذاشته شده است .

موزه شهدا : این موزه با همکاری و مشارکت میراث فرهنگی و بنیاد شهید بیرجند به پاس تکریم از مجاهدت نام آوران عرصه اقتدار ملت در بنای مذهبی خواحه خضر ایجاد و در روز جهانی موزه (28 اردیبهشت ماه 1381) افتتاح شد .

موزه مشاهیر و مفاخر ملی : موزه مشاهیر در خانه تاریخی پردلی واقع در بافت تاریخی دایر شد . در این موزه محموعه ای از زندگی نامه ها ، اسناد ، نسخ خطی ، آثار و تألیفات  ،نشان های ملی ، علمی و ادبی ، لوح ها ، عسکها و لوازم شخصی و . . . بزرگان علم ، ادب و فرهنگ این خطه به نمایش گذاشته شده است .

موزه علوم و تاریخ طبیعی : در منطقه بیرجند به دلیل وجود آب و هوای خشک و کویری گونه های متفاوتی از جانوران اعم از پرندگان ، پستانداران ، خزندگان و . . . وجود دارند .

در موزه تاریخی طبیعی واقع در مجموعه شوکت آباد در پنج کیلومتری شرق   بیرجند ، گونه هایی از حیات وحش اعم از بومی و یا غیر بومی در قالب چند مجموعه به نمایش در آمده است . 

موزه وقف : وقف ، سنتی فرهنگی مذهبی است که سالیان دور تا کنون در کشورمان رایج بوده است . با توجه به موقعیت جغرافیایی و فرهنگی بیرجند و نیز حضورخانواده های متمول در این منطقه ، بخش عظیمی از آثار وقفی در اداره اوقاف و امور خیریه بیرجند موجود است .

این اداره با کمک مدیریت میراث فرهنگی بیرجند در تدارم موزه وقف در این شهر در آمد .

براساس برنامه ریزی این موزه با صدمین سال تأسیس مدرشه شوکتیه (شهریور ماه 1382) افتتاح شد . 

 

چشمه های آب گرم

گرماب( آب جوش ) درفدشک بخش خوسف گرماب روستای نصرالدین بخشی درمیان -  کل ترش در روستای محمد بیک کل ترش در جاده نهبندان آب معدنی در روستای تناک دهستان مود- آب معدنی سیاه دره در کلاته سلیمان آب روستای خوسف- کل آب ترش شهرستانک خوسف

 

مفاخر خراسان جنوبی

 

1-   مولانا شمس الدین زاهد خوسفی از مبلغین دین اسلام (قرن7 ه. ق)

2- حکیم سعد الدین نزاری قهستان از شاعران غزل سرای قرن (8-7 ه.ق) وی علاقه زیادی به فلسفه و آشنایی با فرقه های مختلف داشت وآثار نزاری از منابع مهم دوره الموت به شمار می رود و حاوی اطلاعات غنی درباره تعالیم اسماعیلیان و واقعیت  سیاسی آنها بعد از نابودی است

3-  ابن حسام خوسفی شاعر قرن 9(ه.ق) به شیعه گیری و منقبت گویی شهرت داشتند ودر صرف و نحو , معانی, نجوم, تفسیر, حدیث, تاریخ, علم رجال تبحر داشت خاورنامه از آثار اوست

4- بلال شاخنی از دانشمندان سده 9 ه.ق  تبحر در فلسفه و مناطق و ذوق شاعری است واز مورخان وعرفای عصر گورکانی می باشد (معروف به درویش علی شاه)

5- عبد العلی بیرجندی از بزرگان علم ریاضی و نجوم  , هئیت , فقه در قرن10ه .ق  که در زمان خود موفق به کشف ستاره ای شد و در هشتادو شش سالگی تقویمی تنظیم کرد

6- محمد باقر آیتی از فقهای شیعه که فراگیری فقه , اصول حکومت پرداخته ودر بیست و دو سالگی به درجه اجتهاد رسید  و شاگرد شیخ جعفر شوشتری و شیخ محمد استر آبادی بود

7-  محمد حسین آیتی علاوه بر تسلط در فقه شیعه در فن سخنوری شعر و نثر تبحر داشت

8- شیخ هادی هادوی فقیه روشنفکری که جزو چهار نفر فقیه  انتخابی  مراجع  تقلید نجف بود تا بر قانون اساسی مشروطیت نظارت داشته باشد و در جامعه بیرجند را به لحاظ رشد اجتماعی متحول ساخت و رسوم غلط و خرافات را مورد انتقاد  قراداد ودر تاسیس دومین مدرسه به سبک نوین ایرانی (شوکتیه) در بیرجند نقش بسزایی داشت

9-  سید محمد مشکوه در فلسفه وعرفان تخصص داشت و شهرت علمی وی در کتاب شناسی است وی 1080 جلد کتاب نفیس خود را به دانشگاه تهران اهدا کرد

10- محمد حسن گنجی , استاد ممتاز دانشگاه تهران , بنیانگذار جغرافیای آکادمیک , پدر جغرافیای نوین ایران  استاد ممتاز و بر گزیده هواشناسی سال 2002 م

11-  غلام رضا سعیدی با علوم ریاضی , طبیعی , نجوم و زبان های عربی , فرانسه, انگلیسی آشنا یی داشت بارها به هند و پاکستان سفر کرد و آشنایی با اندیشه های  اقبال لا هوری  تحولی عظیم ایجاد کرد وی در زمینه تاریخ کتب زیادی به طبع رسانده است

12- احمد احمدی بیرجندی با علوم دینی , فلسفه و ادبیات , زبان فرانسه و عربی آشنایی داشت . مدرس دانشسرای بیرجند و دانشگاه  مشهد بود وی به مدت 8 سال سر پرست کتابخانه گو هر شاد مشهد بود

13- جمال رضایی از اساتید  بلند پایه و پژوهش گران به نام کشور که تالیفات  زیادی در زمینه فرهنگ و گویش بیرجندی دارد.

14- کاظم معتمد نژاد دارای دکتری در سه رشته  حقوق , علوم سیاسی, روزنامکه نگاری است وی از بنیان گذاران آموزش روزنامه نگاری در ایران و پدر علوم ارتباطات ایران زمین می باشد.

15- محمد اسماعیل رضوانی از اساتید بنام در زمینه تاریخ معاصر و مطبوعات مشروطه می باشد.

16-  شیخ محمد باقر گازاری که دارای 22 عنوان تالیف می باشد.

+ نوشته شده توسط علي محمودی در جمعه بیست و پنجم فروردین 1385 و ساعت 2:14 قبل از ظهر |

 مزار دره شیخان (مزار دری شیخا)

دره شیخان در غرب ترمینال مسافربری یبرجند قرار دارد و بنا بر روایات چند تن از اولاد و احفاد امام محمد باقر (ع) در آن مدفون هستند .

مزار سلطان ابراهیم رضا (ع)

این مزار در روستای ((آبگرم)) گزیک در 140 کیلومتری بیرجند قرار دارد . این بنا مدفن ((سلطان ابراهیم رضا)) از برادر زادگان امام رضال (ع) و مورد توجه اهالی محل است و سالانه هزاران زائر و گردشگر از این محل بازدید می کنند . در دیوارهای گنبد خانه تا ارتفاع حدود 5/1 متر ، آثار ارزشمندی از هنر خوشنویسی مشاهده می شود که به خطوط نستعلیق ، شکسته ، نسخ و ثلث با مرکب نوشته شده اند . تاریخ نگارش برخی از خطوط مربوط به دوره صفوی است .

مزار بی بی زینب خاتون

این مزار در روستای ((کاهی)) ، در 55 کیلومتری بیرجند قرار دارد و زیارتگاه و تفریح گاه مردم منطقه است . بنا به روایات ، حضرت زینب (س) از خواهران امام رضا (ع) در این محل مدفون است . این مزار جنبه مذهبی دارد و بنای آن فاقد ارزش معماری است .

تعدادی دیگر امامزاده در اطراف وجود دارد مانند :

مزار ساقی - حنبل و ........................

+ نوشته شده توسط علي محمودی در یکشنبه بیستم فروردین 1385 و ساعت 1:33 قبل از ظهر |

در نظام منطقه بندي كشور كه مبناي طبقه بندي ساير تشكيلات و سازمانها قرار ميگيرد ، كشور به عنوان واحد سياسي شامل : استان ، شهرستان ، بخش ، دهستان و ده ميباشد. نخستين تقسيمات كشوري ايران در دوران داريوش اول هخامنشي قرن پنجم قبل از ميلاد صورت گرفت كه كشور بر اساس ملاحظات قومي و نژادي به 30 قسمت تقسيم و براي اداره هر قسمت يك والي يا ساتراپ گمارده شد ، ايالت پارت خراسان ، يكي از اين ايالتها بود . در عهد اشكانيان 18 ايالت كشور را در بر ميگرفت . مطالعات باستانشناسي و كتيبه هاي موجود به خط اشكاني گواه بر اين است كه منطقه بيرجند در دوره اشكاني يكي از ساتراپهاي هجده گانه بوده است . به هر حال تقسيمات كشوري ايران بنا بر دلايل سياسي ، اجتماعي ، فرهنكي در طول تاريخ خويش متعير بوده ولي قانون مدوني نداشته و در سال 1285 شمسي براي اولين بار در اصل سوم متمم قانون اساسي تقسيمات كشوري تغريف شده است و تا سال 1316 كشور ايران با 27 قسمت نامساوي با نامهاي: ايالت . ولايت ، بلوك تقسيم شده بود كه هر ايالت به وسيله يك والي و هر ولايت به وسيله يك حاكم و هر بلوك به وسيله يك كدخدا اداره مي شد .در اين هنگام ولايت قهستان با مركز حاكم نشين بيرجند به 9.5 بلوك تقسيم شده بود . اين بلوكها عبارت بودند از : بلوك شهاباد و خوسفرود ، بلوك القور ، بلوك پسكوه قاين ، بلوك شاخن ، بلوك مومن آباد و سربيشه ،بلوك عربخانه و مختاران و ناحيه هردنگ ، نه و بندان ، بلوك قاين و نيم بلوك. در سال 1316 شمسي اولين قانون تقسيمات كشوري به تصويب رسيد و مملكت به 10 استان و 49  شهرستان تقسيم شد كه خراسان به عنوان استان نهم داراي 7 شهرستان بود و بيرجند يكي از اين شهرستانهاي 7 گانه . از اين هنگام واحدهاي استان ، شهرستان . دهستان بخش و ده با مسئوليت استاندار . فرماندار، بخشدار ، دهدار و كدخدا بوجود آمدند. اين آغاز تاسيس فرمانداري در شهرستان بيرجند بود كه از همان ابتدا ( فرمانداري درجه يك ) بوده است و در سال 1364 ، فقط 12 فرمانداري درجه يك در كل كشور وجود داشت . از سال 1358 بخش قاين و از سال 1368 بخش نهبندان و در سال 1381 بخش سربیشه از شهرستان بيرجند منتزع و هر يك به صورت شهرستان مستقل در آمدند و در سال 1383 شهرستان بیرجند به استان تبدیل شد در حال حاضر استان خراسان جنوبی بمرکزیت بیرجند شامل 6 شهرستان به اسامی بیرجند قائن سربیشه نهبندان  سرایان و اسدیه ميباشد .

+ نوشته شده توسط علي محمودی در دوشنبه هفتم فروردین 1385 و ساعت 0:21 قبل از ظهر |

ابن حسامابن حسامابن حسام

 

تاگيتى است لازمه بيرجندباد

 

جاه وجلال و دولت و اقبال و مردمى

تاگيتى است، لازمه بيرجند باد

زآنجا كه ارجمند بود مردم شريف

اشراف بيرجند، همه ارجمند باد

درهمت بلند، نيارند كوتهى

دولت، قرين مردم همت بلند باد

گر،مردم از حوادث دوران نمى رهند

از حادثات، مردم آن بى گزند باد

از بهر چشم زخم برآتش، در آن ديار

چشم عدو نهاده، به‏جاى سپند باد

آن كس كه چون كمند كشد، سرز رأيشان

در گردنش، زدست حوادث كمند باد

آن خاك را كه، مخزن گنجُ عبادتست

نزد خداى، طاعت ايشان پسند باد

درباره كرامتِ آن مردمِ كريم

لطف خداى، بى عدد و چون و چند باد

در روضه‏اى، كه سنبل و ريحان كنند بخش

دست كريمشان،به كرامت بلند باد

+ نوشته شده توسط علي محمودی در یکشنبه ششم فروردین 1385 و ساعت 11:42 بعد از ظهر |

 

فرا رسيدن سال 1385 و آغاز بهار طبيعت بر تمام هموطنان عزيز مبارکباد

 

 

+ نوشته شده توسط علي محمودی در شنبه پنجم فروردین 1385 و ساعت 9:48 قبل از ظهر |